Prof. Dr. Ekrem ÇULFA
Türk Tarihçiliğinin Çınarı: Prof. Dr. İlber Ortaylı’nın Ardından Psikolojik Pedagojik ve Sosyolojik Analiz
Sadece bir akademisyeni değil, yaşayan bir kütüphaneyi, Türk milletinin hafızasını ve entelektüel pusulasını ebediyete uğurluyoruz. Prof. Dr. İlber Ortaylı’nın vefatı yalnızca akademik dünya için değil, toplumun her katmanı için derin bir ontolojik boşluk yaratmıştır. Bir psikoterapist ve aile danışmanı gözüyle baktığımızda Ortaylı’nın kaybı bir bilge figürün vedasıdır. Sosyolojik düzlemde ise bir devrin kapanışına işaret eden güçlü bir sembol niteliği taşımaktadır.
İlber Ortaylı 1947 yılında bir göçmen ailesinin çocuğu olarak dünyaya geldiğinde aslında kaderi çoktan coğrafyalar arası bir köprü kurmak üzerine inşa edilmişti. ODTÜ ve Ankara Üniversitesi’ndeki eğitimi, ardından Viyana ve Chicago’daki akademik çalışmaları onu yerel olanla evrensel olanı sentezleyen nadir bir zihin haline getirdi. Ortaylı muhafazakârlık ile moderniteyi kavga ettirmeden bir arada yaşatabilen bir şahsiyetti. Osmanlı mirasına sahip çıkarken Cumhuriyet kazanımlarını bir kopuş değil bir süreklilik olarak okuması toplumun kutuplaşmış damarlarını yatıştıran pedagojik bir yaklaşım olarak değerlendirilebilir. İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı adlı eseri yalnızca geçmişi anlatan bir tarih kitabı değil aynı zamanda bugünü anlamaya yönelik güçlü bir düşünce rehberi niteliğindedir.
Bir eğitimci ve psikolog olarak Ortaylı’nın gençler üzerindeki etkisini incelediğimizde karşımıza sert sevgi olarak tanımlanan yaklaşım çıkar. Gençlere yönelik zaman zaman sert bulunan ifadeleri aslında aşağılayıcı bir tutumdan çok entelektüel bir uyarı ve harekete geçirici bir çağrı olarak okunmalıdır. Ortaylı çocuklara ve gençlere gezmeyi, görmeyi ve dil öğrenmeyi bir ayrıcalık değil insan olmanın temel gerekliliklerinden biri olarak sunmuştur. Bu yaklaşım pedagojik anlamda aktif öğrenme modelinin güçlü bir örneği olarak değerlendirilebilir. Bir Ömür Nasıl Yaşanır adlı eseri ise yalnızca bireysel gelişime dair öneriler sunan bir kitap değildir. Aynı zamanda karakter inşasına yönelik güçlü bir düşünce metni olarak okunabilir. Sosyal medya çağının yüzeyselliğine karşı emeği, kültürü ve entelektüel derinliği savunan bir bakış açısını temsil eder.
Sosyolojik açıdan bakıldığında İlber Ortaylı Türk toplumunun kolektif kimliğini anlamaya ve anlatmaya çalışan önemli isimlerden biri olmuştur. Topkapı Sarayı Müzesi Başkanlığı döneminde halkla kurduğu ilişki tarihi yalnızca akademik çevrelerin tartışma alanı olmaktan çıkararak toplumun gündelik hayatına taşımıştır. Onun düşünce dünyasında tarih yalnızca geçmişe ait bir bilgi alanı değil aynı zamanda toplumsal hafızayı diri tutan bir bilinç kaynağıdır. Türkiye’nin istikbalinin tarihini bilen, dilini koruyan ve coğrafyasına hâkim nesillerin omuzlarında yükseleceğine dair vurgusu bu sosyolojik yaklaşımın özlü bir ifadesidir. Toplumun en küçük fakat en güçlü yapısı olan aileye verdiği önem ve geleneksel Türk aile yapısının modern dünyadaki yerini sıkça hatırlatması aile danışmanlığı alanında çalışanlar için de önemli bir referans niteliği taşımaktadır.
Prof. Dr. İlber Ortaylı’nın akademik dünyaya kazandırdığı eserler tarih metodolojisi açısından önemli bir külliyat oluşturur. İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı, Yakın Tarihin Gerçekleri, Bir Ömür Nasıl Yaşanır ve Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek gibi çalışmaları yalnızca tarih öğrencileri için değil geniş okur kitlesi için de yol gösterici metinler arasında yer almıştır. Bu eserler tarih bilgisini toplumla buluşturan güçlü bir entelektüel mirasın parçasıdır.
İlber Hoca toplumun kırılan yerlerini bilgiyle, sanatla ve tarih bilinciyle onarmaya çalışan bir düşünce insanı olarak hafızalarda yer etmiştir. O adeta tarihin altın varaklı onarıcısı gibi geçmişin izlerini bugüne taşıyarak toplumsal belleği diri tutmaya çalışmıştır. Onun bıraktığı boşluk ancak nitelikli, merak eden, araştıran ve sorumluluk sahibi genç nesiller yetiştirilerek doldurulabilir. Türk düşünce hayatına bıraktığı katkılar uzun yıllar boyunca hatırlanacak ve tartışılacaktır. Mekânı cennet, ruhu şad olsun. Türk milletinin ve tüm sevenlerinin başı sağ olsun.
Anahtar Kelimeler: Ekrem Çulfa, İlber Ortaylı analizi, Türk tarihçiliği, entelektüel miras, tarih bilinci, sosyolojik değerlendirme, pedagojik yaklaşım, kültürel hafıza,
